Cái chết của một trọng tài và khoảng trống quyền lực trong lucha libre Mexico

Tiếng la ó dội xuống từ khán đài Arena San Juan Pantitlán khi trọng tài Robert Chacón bị giữ ở tư thế đầu chúc xuống, hai chân khóa, thân người nghiêng về phía mặt sàn. Người giữ anh là El Hijo de Fishman, đô vật vừa trở lại sàn đấu khoảng hai tuần sau khi một trọng tài khác chết sau cú đánh đầu tương tự. Khán giả đã xem đủ. Họ la ó, và Chacón được thả. Khoảnh khắc ấy kéo dài vài giây, nhưng nó phơi ra toàn bộ vấn đề của lucha libre độc lập Mexico: một cú đánh nguy hiểm đã giết người vẫn được đem ra làm miếng diễn, trước một khán đài không còn muốn cổ vũ nó. Ngày 6 tháng 10, tại một đêm đấu độc lập ở Hidalgo, El Hijo de Fishman thực hiện cú đánh đầu vào trọng tài. Trọng tài ngã xuống, bất động. Khám nghiệm tử thi ghi nhận chấn thương sọ não, phù não và xuất huyết dưới nhện. Ngày 7 tháng 10, cảnh sát bắt Fishman với cáo buộc ngộ sát. Anh ta được thả sau hai ngày. Đến giữa tháng 10, tại cuộc họp báo, anh ta phủ nhận ý định gây thương tích và nói đòn mình dùng là package backdriver, không phải martinete. Vụ án hình sự được cho là khép lại bằng thỏa thuận bồi thường khoảng 585.000 peso, tương đương hơn 30.000 USD. Mỗi mùa bóng đều bắt đầu từ một buổi sáng chưa ai thức giấc. Với lucha libre độc lập, buổi sáng ấy là một tờ giấy mời chưa ai kiểm tra và một trọng tài không có bảo hiểm. Lucha libre là môn biểu diễn có kịch bản, không phải võ đối kháng. Kết quả đã được định trước; thứ có thể sai là cơ thể người biểu diễn. Mexico không có cơ quan quản lý quốc gia cho lucha libre. Ủy ban Lucha Libre Mexico City chỉ có thẩm quyền ở thủ đô. Cái chết xảy ra ở Hidalgo, lần trở lại ở bang Mexico. Người duy nhất lên tiếng là El Fantasma, người đứng đầu ủy ban Mexico City, với yêu cầu tôn trọng trọng tài. Không có lệnh đình chỉ, không có lệnh cấm sự kiện, không có sổ theo dõi án phạt liên bang. Trong 16 năm theo dõi các đêm đấu độc lập, tôi học được rằng một cú đánh đầu không tự nó giết người. Nó giết khi người nhận không được huấn luyện để nhận. Nhóm đòn martinete và package piledriver đặt cột sống cổ dưới lực nén gập. Người nhận phải gập cổ, giữ cột sống thẳng, lấy vai và lưng trên hấp thụ lực, trong khi người thực hiện kiểm soát tốc độ rơi. Một trọng tài mặc áo sơ mi không có huấn luyện bump, không có phản xạ bảo vệ cổ, không có sức cổ nền. Anh ta là đồng nghiệp bị đặt vào vai người nhận đòn. Sai lầm cấu trúc nằm ở chỗ đưa một người không phải người biểu diễn vào vai người biểu diễn. Tôi không ghi bàn, nhưng tôi nhớ từng nhịp thở của khán đài, và nhịp thở ấy đổi khi một miếng diễn vượt qua ranh giới an toàn. Khoản bồi thường là dữ kiện kinh tế quan trọng nhất trong câu chuyện. 585.000 peso đặt giá một mạng người ở mức chỉ giải thích được bằng việc không có bảo hiểm sự kiện, không có trách nhiệm tổ chức và không có đòn bẩy kiện tụng dân sự. Phòng thay đồ không biết nói dối — nó chỉ biết thì thầm. Sau thỏa thuận, không có lệnh cấm nào được ghi nhận. Fishman trở lại sàn đấu. Tại một đêm ở Tecámac, anh ta được cho là đã tái diễn hành vi nguy hiểm tương tự. Tại Arena San Juan Pantitlán, anh ta giữ Chacón vào đúng tư thế cú đánh đầu rồi thả ra khi khán giả la ó. Hai sự việc sau cái chết trong khoảng hai tuần là một mẫu hành vi, và mẫu hành vi ấy chỉ tồn tại khi không có rào cản bên trong lẫn bên ngoài. Điều dễ bị hiểu sai là biến câu chuyện thành một cá nhân xấu. Cách đọc ấy bỏ qua việc không ai có quyền cấm anh ta. Thỏa thuận bồi thường không phải bản án vô tội. Trong hệ thống tố tụng của Mexico, được thả sau hai ngày, thỏa thuận khắc phục hậu quả và chấm dứt vụ án là ba sự kiện pháp lý khác nhau; nguồn cấp một không phân biệt rõ. Lập luận đòn dùng là package backdriver chứ không phải martinete cũng không giải quyết được nguyên tắc: cả hai đều là đòn đánh đầu có nguy cơ chấn thương cổ. Cú đánh còn đặt một câu hỏi về sự đồng ý chịu rủi ro. Trọng tài là đồng nghiệp, không phải đối thủ. Sự đồng ý của một người tham gia chỉ che chắn rủi ro cố hữu của kỹ thuật được thực hiện đúng; nó không che chắn một đòn bị hạn chế trong truyền thống lucha libre, cũng không che chắn sự bất cẩn của người không phải đối thủ. Trong hệ thống ấy, hình phạt thực tế đến từ khu vực tư nhân. CMLL và AAA là hai ông lớn có thể đóng cửa với một người. Các đài truyền hình như TV Azteca có thể tạo áp lực lớn hơn mọi tuyên bố ủy ban. Ngày 20 tháng 10, TV Azteca phát lời chỉ trích của Angel Garza và Arez, những người tập trung vào việc biến cái chết thành sản phẩm, chứ không chỉ vào tai nạn. Đó là tín hiệu mạnh nhất trong toàn bộ câu chuyện, bởi nó đến từ bên trong nghề. Lucha libre không có thị trường cá cược đáng kể, nên rủi ro liêm chính thi đấu không phải trục chính. Trục chính là an toàn biểu diễn và danh tiếng của cả bộ môn. Nếu một đài truyền hình hoặc một sàn đấu lớn từ chối phát sóng, giá trị thương mại của Fishman sụp nhanh hơn bất kỳ án phạt nào. Vụ việc này sẽ không kết thúc bằng một bản án đẹp. Nó sẽ kết thúc bằng những cuộc gọi không được trả lời, những tên đô vật biến mất khỏi poster và những trọng tài vẫn mặc áo sơ mi bước vào võ đài mà không có ai kiểm tra sức cổ. Nếu muốn ngăn cái chết tiếp theo, thứ cần làm trước tiên là chứng nhận referee bump, công bố các stunt nguy hiểm trong hợp đồng sự kiện và buộc sàn đấu có bảo hiểm tai nạn. Một cú đánh đầu có thể được diễn lại sau đám tang, nhưng một hệ thống không có cơ quan đình chỉ thì không thể tự sửa mình. Câu hỏi còn lại dành cho những người tổ chức: họ đang bán một đêm đấu, hay đang bán chính thứ đã giết một người?