Thùy Linh dừng chân ở Vietnam Open: Bốn điểm cuối và khoảng cách bị đọc sai

Sân Nguyễn Du chiều muộn. Khán đài vẫn đông, tiếng vỗ tay vang lên đúng lúc Nguyễn Thùy Linh vươn lên dẫn 17-14 ở ván hai. Tôi ngồi ở khu vực báo chí, sổ mở sẵn, chờ khoảnh khắc tay vợt số 1 Việt Nam đóng trận trong hân hoan của khán giả nhà. Rồi từng điểm một, cái dẫn 17-14 tan chảy. Xu Wen Jing, cô gái 19 tuổi người Trung Quốc, ăn liền bốn điểm, vượt lên 18-17, rồi đóng trận ở 22-20. Khán đài im trong một nhịp thở. Tôi ghi vào sổ một dòng: khoảng cách của trận này nằm ở bốn điểm cuối, không nằm ở cả trận.

Ván một diễn ra theo cùng kịch bản nhưng ngắn hơn. Thùy Linh dẫn 16-14, rồi để đối thủ ăn năm điểm liên tiếp và thua 17-21. Cộng lại, tay vợt Việt Nam đã dẫn ở cả hai ván và thua ở cả hai ván. Đó là kiểu thất bại khiến người ta phải ngồi lại lâu hơn bình thường, bởi nó không phản ánh trình độ mà phản ánh thứ khác: khả năng quản lý điểm số ở đoạn quyết định.

Vietnam Open nằm trong hệ thống BWF World Tour Super 100, cấp thấp nhất của chuỗi giải quốc tế. Điểm xếp hạng và tiền thưởng ở đây thấp hơn hẳn Super 300 hay Super 500. Nguyễn Thùy Linh bước vào với vị trí hạng 32 thế giới, hạt giống hàng đầu của chủ nhà ở nội dung đơn nữ. Xu Wen Jing đứng hạng 72, 19 tuổi, từng vô địch đơn nữ trẻ thế giới, và vừa vô địch Indonesia Masters Super 100 mà không thua ván nào. Trước đó, tại Korea Masters, hai người đã gặp nhau, và Thùy Linh thua trắng 10-21, 10-21.

Đó là dữ kiện quan trọng nhất mà dòng tin hàng ngày bỏ qua. Cùng một cặp đấu, hai kết quả khác hẳn nhau về bản chất. Trận ở Hàn Quốc là một cuộc thổi bay. Trận ở Việt Nam là một cuộc rượt đuổi mà tay vợt chủ nhà kiểm soát phần lớn thời gian. Đọc hai trận này như một khoảng cách trình độ cố định là đọc sai.

Tôi theo dõi Xu Wen Jing từ vòng loại. Điều đập vào mắt không phải sức mạnh liên tục, mà là khả năng tăng tốc đột ngột. Cô ấy không ép suốt trận. Cô ấy chờ, giữ nhịp, rồi bung một loạt bốn đến năm điểm đúng lúc đối thủ vừa có lợi thế tâm lý. Ở ván một, chuỗi điểm đến từ thế 14-16. Ở ván hai, chuỗi điểm đến từ thế 14-17. Cả hai lần, cô ấy chọn đúng khoảnh khắc mà người dẫn điểm dễ lơi lỏng nhất.

Về phía Thùy Linh, lối đánh của cô không hề thụ động. Cô kéo đối thủ vào những pha cầu dài, gỡ từ 8-13 lên 13-13 ở ván một, rồi dùng những quả bỏ nhỏ chính xác để mở khoảng cách ở ván hai. Vấn đề của cô không nằm ở chiến thuật mà nằm ở khả năng thực thi ở những điểm quyết định — đúng cái khoảnh khắc mà một tay vợt 19 tuổi với nền tảng thể lực sung mãn có lợi thế. Cô cũng mắc lỗi giao cầu ở giai đoạn cuối, một dấu hiệu của căng thẳng hơn là của kỹ thuật.

Điều đáng nói là bối cảnh sân nhà. Khán giả Nguyễn Du vỗ tay mỗi khi Thùy Linh dẫn điểm. Sự cổ vũ đó vừa là nhiên liệu, vừa là gánh nặng. Khi bạn dẫn 17-14 trước khán giả nhà, mỗi điểm mất đi đều được khuếch đại. Tôi đã thấy điều này nhiều lần ở các giải châu Á: áp lực sân nhà không làm tay vợt yếu đi, nó làm sai số trở nên đắt hơn.

Ở một góc khác của sân, cùng ngày, Nguyễn Tiến Minh, 43 tuổi, thua ngay sau khi vượt qua vòng loại. Hai thất bại trong cùng một ngày nói lên một điều mà bảng tin ít khi gọi tên: đơn nam và đơn nữ Việt Nam đều đang đứng trên rất ít chân. Một bên dựa vào tay vợt 43 tuổi, một bên dựa vào một tay vợt gần đỉnh cao phong độ. Phía sau họ, khoảng trống.

Cách truyền thông gọi trận này là thất bại bất ngờ là một cách đọc tiện lợi nhưng lệch. Ở các giải Super 100, việc một tay vợt trẻ đang lên hạ một tay vợt lớn tuổi hơn đang giữ phong độ là chuyện thường xuyên xảy ra. Bảng xếp hạng thế giới đo tích lũy điểm qua nhiều giải, không đo phong độ trong một tuần cụ thể. Xu hạng 72, nhưng phong độ của cô ấy ở thời điểm này cao hơn con số đó. Còn Thùy Linh hạng 32, nhưng thứ hạng ấy được xây từ những giải đấu khác, không phải từ tuần này.

Nói cách khác, khoảng cách 40 bậc trên bảng xếp hạng không phải khoảng cách 40 bậc trên sân. Người ta đọc con số rồi suy ra kết quả, trong khi lẽ ra phải đọc trận đấu rồi mới đánh giá con số. Bị đẩy ra rìa bảng tin, bạn nhìn thấy toàn cảnh sân.

Có một chi tiết kỹ thuật đáng bàn mà ít ai để ý. Lối đánh của Xu dựa trên tốc độ và khả năng tăng tốc, gần với xu hướng đơn nữ hiện đại. Nhưng cô ấy chưa chứng minh được mình ở cấp Super 500, 750 hay 1000. Một chức vô địch Super 100 và hai trận thắng trước một tay vợt hạng 32 là mẫu dữ liệu tốt, nhưng chưa đủ để gọi cô ấy là ứng viên hàng đầu. Cần thấy cô ấy đối đầu với nhóm top 10, và chịu được những pha cầu dài kéo dài qua cả một nhánh đấu lớn.

Về phía Thùy Linh, câu hỏi lớn hơn là liệu những lần sa sút ở điểm cuối có phải một mô thức. Trận Hàn Quốc là một thất bại toàn diện. Trận Việt Nam là một thất bại sát nút. Hai kết quả đó kể hai câu chuyện khác nhau, và gộp chúng thành một kết luận duy nhất về khoảng cách sẽ là sai lầm. Nhưng nếu tình trạng thua ở những điểm quyết định lặp lại ở giải tiếp theo, đó sẽ là tín hiệu thật, không còn là ngẫu nhiên.

Điều tôi mang về từ Nguyễn Du không phải một kết luận về ai giỏi hơn ai. Đó là câu hỏi về việc Thùy Linh sẽ luyện gì trong ba tháng tới. Nếu cô ấy giữ nguyên lối đánh kiểm soát và chỉ thêm một bài tập về những điểm cuối, cục diện trận tái đấu có thể khác. Còn nếu hệ thống đào tạo trẻ của Việt Nam vẫn chờ một tay vợt 43 tuổi gánh đơn nam, thì những trận thua như chiều nay sẽ còn lặp lại, không phải vì thiếu tài năng, mà vì thiếu người kế nhiệm.

Kỳ tích bị lãng quên cũng cần người gọi tên. Và đôi khi, người ẩn mình thường kể những câu chuyện to nhất.