Cựu vận động viên cầu lông Naganethra Reddy: “Cờ vua là một trong những môn thể thao kém biểu cảm nhất”

Trong một bài bình luận cá nhân được đăng tải trên một ấn phẩm thể thao quốc tế, Naganethra Reddy, cựu vận động viên cầu lông người Ấn Độ hiện công tác trong lĩnh vực phát triển bền vững của ngành thể thao, đã đưa ra nhận định rằng cờ vua là “một trong những môn thể thao kém biểu cảm nhất”. Đây không phải là một phân tích kỹ thuật, không nhắm vào bất kỳ kỳ thủ nào, không gắn với bất kỳ giải đấu nào và cũng không đề cập tới một ván cờ cụ thể nào. Nhận định này thuần túy mang tính thẩm mỹ và góc nhìn khán giả, được đưa ra bởi một người có nền tảng thể thao đối kháng nhưng chỉ tiếp cận cờ vua ở mức giải trí. Chân dung người đưa ra nhận định Naganethra Reddy sinh ra tại Bengaluru, Ấn Độ, và hiện sinh sống tại London, Vương quốc Anh. Trước khi chuyển sang lĩnh vực phát triển bền vững, bà từng thi đấu cầu lông - một môn thể thao đối kháng liên tục, nơi khán giả có thể quan sát trực tiếp tốc độ di chuyển, những pha bật nhảy, những cú đập cầu và mức độ hao tổn thể lực của vận động viên trong từng điểm số. Kinh nghiệm nghề nghiệp sau đó của bà gắn với các nền tảng thể thao cơ giới và đua xe điện, bao gồm Formula E, Extreme E và giải vô địch sức bền thế giới WEC. Đây đều là những môi trường mà yếu tố trình diễn, hình ảnh và cảm xúc thị giác đóng vai trò trung tâm trong cách một môn thể thao tiếp cận khán giả. Sự nghiệp của bà vì thế gắn chặt với những bộ môn mà “biểu cảm” là một phần của sản phẩm truyền thông: tốc độ được đo bằng giây, va chạm được ghi lại bằng hình ảnh, và cảm xúc của vận động viên được truyền trực tiếp tới người xem. Đây là bối cảnh quan trọng để hiểu vì sao nhận định về cờ vua của bà lại mang màu sắc so sánh giữa các môn thể thao, thay vì phân tích chuyên môn về cờ. Điểm khởi đầu với cờ vua Điểm đáng chú ý là mối liên hệ của Naganethra Reddy với cờ vua hoàn toàn mang tính gia đình và giải trí. Bà kể rằng mình được người anh trai truyền cảm hứng tìm hiểu cờ vua, và người anh này là một đối thủ rất khó bị đánh bại. Không có hệ số Elo, danh hiệu hay thành tích thi đấu nào được nhắc tới cho cả hai anh em. Điều này cho thấy điểm tham chiếu của tác giả đối với cờ vua nằm ở cấp độ nghiệp dư, nơi ván cờ diễn ra trong không gian yên tĩnh và cảm xúc gần như không được biểu lộ ra bên ngoài. Chính vì vậy, cần đọc nhận định này đúng vào vị trí của nó: đây là một ý kiến của người xem, không phải là đánh giá của một chuyên gia cờ vua. Nó không nói rằng cờ vua dễ hay khó, không nói về chất lượng kỳ thủ, cũng không đưa ra bất kỳ dữ liệu kỹ thuật nào. Nó chỉ nói về cảm giác của một người ngồi ngoài quan sát một ván cờ. “Biểu cảm” trong thể thao nghĩa là gì Trong ngôn ngữ thể thao, “biểu cảm” thường được hiểu là mức độ một môn thể thao truyền tải được nỗ lực, cảm xúc và động lượng của cuộc thi tới người xem một cách trực quan. Với điền kinh, bóng đá hay quần vợt, khán giả nhìn thấy vận động viên tăng tốc, đổi hướng, gồng mình ở những thời điểm quyết định. Với cờ vua, phần lớn diễn biến quan trọng nhất lại diễn ra bên trong đầu của kỳ thủ. Hai người ngồi đối diện nhau, gần như bất động, trong khi hàng nghìn biến thể được tính toán trong im lặng. Đây chính là điểm mà nhận định của Naganethra Reddy nhắm tới: cờ vua không thiếu kịch tính, nhưng kịch tính đó khó được nhìn thấy bằng mắt thường. Người xem phổ thông không có công cụ để đọc một nước đi then chốt ở nước thứ ba mươi, cũng không thể cảm nhận được mức độ căng thẳng của một thế cờ cân bằng. Cảm giác “kém biểu cảm” vì thế thực chất là một vấn đề về khả năng tiếp cận của khán giả, chứ không phải là một khiếm khuyết của bản thân môn thể thao. Phản biện từ góc nhìn cờ vua Giới cờ vua có nhiều lý do để không đồng tình với cách đặt vấn đề này. Thứ nhất, cờ vua đỉnh cao không hề thiếu những khoảnh khắc biểu cảm rõ rệt. Các kỳ thủ trẻ như Gukesh Dommaraju hay Rameshbabu Praggnanandhaa từng thể hiện cảm xúc mạnh mẽ sau những ván đấu quyết định. Magnus Carlsen, người giữ vị trí số một thế giới trong nhiều năm, nổi tiếng với ngôn ngữ cơ thể và những phản ứng gương mặt được giới truyền thông khai thác triệt để. Áp lực thời gian cũng tạo ra những khoảnh khắc thị giác rất rõ: đồng hồ đếm ngược, những cú đập tay xuống bàn, những cái lắc đầu sau một sai lầm. Thứ hai, vấn đề “khó xem” của cờ vua phần lớn đã được xử lý ở tầng sản xuất nội dung. Các buổi tường thuật trực tiếp hiện nay sử dụng bình luận viên phân tích song song, thanh đánh giá thế cờ do engine cung cấp theo thời gian thực, camera cận cảnh kỳ thủ và đồ họa mô phỏng các phương án. Những công cụ này biến một ván cờ im lặng thành một câu chuyện có nhịp điệu, có cao trào và có nhân vật. Nói cách khác, nếu cờ vua từng kém biểu cảm với khán giả truyền hình, thì đó là vấn đề của khâu sản xuất, và khâu sản xuất đã thay đổi rất nhiều. Thứ ba, chính sự “không biểu cảm” lại là một phần sức hấp dẫn của cờ vua. Cờ vua là môn thể thao mà kết quả không phụ thuộc vào thể hình, tuổi tác hay tốc độ chạy. Một người có thể thi đấu đỉnh cao ở tuổi thiếu niên hoặc ở tuổi trung niên. Nếu ai cũng đọc được cảm xúc và ý đồ của đối thủ qua gương mặt, môn thể thao này sẽ mất đi một phần bản chất chiến thuật của nó. Sự trỗi dậy của cờ vua trên nền tảng số Thực tế thị trường trong những năm gần đây lại cho thấy một bức tranh trái ngược với cảm giác “kém hấp dẫn” mà nhận định trên gợi ra. Các nền tảng cờ vua trực tuyến như Chess.com và Lichess ghi nhận lượng người chơi tăng mạnh, đặc biệt sau giai đoạn giãn cách xã hội vì dịch bệnh. Bộ phim The Queen’s Gambit ra mắt năm 2026 trên Netflix được xem là một cú hích văn hóa, đưa cờ vua trở lại với công chúng đại chúng ở nhiều quốc gia. Các nền tảng phát trực tuyến video cũng tạo ra một lớp kỳ thủ - streamer mới, những người vừa thi đấu vừa trò chuyện với khán giả và biến cờ vua thành nội dung giải trí hằng ngày. Ở cấp độ đỉnh cao, làn sóng kỳ thủ Ấn Độ đang tạo ra sức hút đặc biệt. Gukesh Dommaraju trở thành nhà vô địch thế giới cờ vua trẻ nhất trong lịch sử vào tháng 12 năm 2026 tại Singapore, khi mới mười tám tuổi. Rameshbabu Praggnanandhaa và nhiều kỳ thủ trẻ khác của Ấn Độ liên tục xuất hiện ở các giải đấu hàng đầu. Đây là những câu chuyện truyền thông mạnh, có nhân vật, có bối cảnh quốc gia và có tính kế tục thế hệ - tất cả những yếu tố mà một môn thể thao cần để giữ chân khán giả. Vấn đề tỷ lệ hòa và thể thức thi đấu Một điểm khác mà nhận định về “khả năng xem” của cờ vua thường chạm tới, dù bài bình luận không nêu trực tiếp, là vấn đề tỷ lệ hòa ở các giải đấu đỉnh cao. Trong nhiều giải đấu vòng tròn hoặc vòng tròn hai lượt, tỷ lệ các ván hòa có thể ở mức cao, đặc biệt ở giai đoạn đầu khi các kỳ thủ hàng đầu chưa muốn mạo hiểm. Điều này từng dẫn tới việc một số ban tổ chức áp dụng những quy định hạn chế hòa sớm, thường được biết đến với tên gọi “luật Sofia”, nhằm buộc các kỳ thủ phải thi đấu đến cùng. Các giải đấu lớn hiện nay cũng thường sử dụng thể thức kết hợp: cờ tiêu chuẩn cho các ván chính, sau đó là cờ nhanh và cờ chớp để phân định thứ hạng khi cần thiết. Những thể thức có nhịp độ nhanh hơn tạo ra nhiều sai sót hơn, nhiều biến động hơn và vì thế cũng dễ theo dõi hơn với khán giả phổ thông. Đây là cách ngành cờ vua trực tiếp trả lời câu hỏi về khả năng xem, thay vì chỉ tranh luận về nó. Giới hạn của nhận định Cần nhấn mạnh rằng nhận định của Naganethra Reddy là một ý kiến chủ quan, không kèm dữ liệu khảo sát khán giả, không kèm số liệu lượt xem truyền hình hay dữ liệu tương tác trên nền tảng số. Nó cũng không gắn với bất kỳ mốc thời gian hay giải đấu cụ thể nào. Vì vậy, trọng số của nó trong các phân tích chuyên môn về cờ vua là thấp. Giá trị của nó nằm ở chỗ khác: đây là một mẫu góc nhìn từ bên ngoài, cho thấy cách một chuyên gia thể thao có uy tín trong lĩnh vực khác nhìn nhận cờ vua. Điều đáng lưu ý là uy tín chuyên môn của tác giả có tính hai chiều. Bà hiểu rõ thế nào là một sản phẩm thể thao hấp dẫn về mặt thị giác, nhờ kinh nghiệm ở cầu lông và các giải đua xe. Nhưng đồng thời, mức độ tiếp cận cờ vua của bà chỉ ở cấp độ nghiệp dư, nên nhận định không thể được xem là tiếng nói chuyên môn về cờ vua. Đây là điểm cần phân biệt rõ: một ý kiến có trọng lượng về mặt truyền thông không đồng nghĩa với một phân tích có trọng lượng về mặt chuyên môn. Kết luận Nhận định “cờ vua là một trong những môn thể thao kém biểu cảm nhất” nên được đọc như một điểm dữ liệu trong cuộc tranh luận dài hơi về khả năng xem của cờ vua, chứ không phải như một kết luận chuyên môn. Cuộc tranh luận này là thật và đang tiếp diễn, xoay quanh câu hỏi làm thế nào để một môn thể thao mà phần lớn diễn biến nằm trong đầu người chơi vẫn giữ được khán giả phổ thông. Câu trả lời của ngành cờ vua trong những năm qua không phải là phủ nhận chỉ trích, mà là cải tiến khâu sản xuất nội dung: bình luận trực tiếp, đồ họa thế cờ, câu chuyện kỳ thủ và các thể thức thi đấu có nhịp độ nhanh hơn. Với tư cách một ý kiến cá nhân đến từ ngoài ngành, bài bình luận của Naganethra Reddy nhắc nhở rằng khoảng cách giữa kịch tính thực sự của một ván cờ và những gì khán giả nhìn thấy trên màn hình vẫn là một bài toán cần tiếp tục giải.