Derby thủ đô vòng 4 V.League: CA Hà Nội sạch lưới 270 phút, Hà Nội FC thủng lưới 7 bàn

Chiều thứ Ba, sân Hàng Đẫy không có tiếng giày đinh. Mặt cỏ vừa tưới xong, còn đọng những vệt nước hình vòng cung trước khung thành phía Bắc, chỗ các thủ môn thường khởi động. Một nhân viên hậu cần đẩy xe qua đường biên, dừng lại, rồi đi tiếp. Không ai gọi anh. Bốn ngày nữa, nơi này sẽ kín khán giả cho trận derby thủ đô giữa CA Hà Nội và Hà Nội FC, vòng 4 V.League. Nhưng lúc này, thứ duy nhất chuyển động là chiếc xe đẩy và tiếng máy bơm nước.

Tôi đã đứng ở góc sân ấy nhiều lần, ở nhiều giải đấu khác nhau, và tôi học được một điều: đội bóng nói thật nhất vào những ngày không có ai nhìn. Khi phòng thay đồ im lặng, tôi nghe thấy ván cờ đang xoay.

Ba vòng đã trôi qua. CA Hà Nội có 9 điểm tuyệt đối, ghi 6 bàn, không thủng lưới bàn nào, tức 270 phút sạch lưới liên tục. Hà Nội FC có 3 điểm, ghi 3 bàn, thủng lưới 7 bàn. Hiệu số cộng 6 đứng cạnh hiệu số trừ 4. Những chỉ số ấy nằm trong bảng tổng hợp của ban tổ chức giải, và tôi nói rõ ngay từ đây: chúng chưa được đối chiếu chéo với trung tâm dữ liệu trận đấu chính thức. Mọi kết luận dưới đây nên được đọc với mức tin cậy trung bình cho đến khi có nguồn xác nhận độc lập.

Bối cảnh: một trận derby dựng trên hai bảng số liệu trái ngược

Derby thủ đô ở V.League chưa bao giờ là trận đấu của riêng chín mươi phút. Nó là trận đấu của cả thành phố: những hàng trà đá góc phố, những chuyến xe buýt chật kín người mặc áo đỏ và áo tím, những cuộc gọi điện thoại từ người thân ở quê hỏi vé. Trong một mùa giải mà nhóm đội giàu tham vọng đang dồn lực cho cuộc đua đường dài, với Thép Xanh Nam Định và Thể Công Viettel cũng nằm trong nhóm được đánh giá cao ở vòng này, derby vẫn giữ vị trí riêng của nó.

Vị trí ấy đến từ lịch sử. Hà Nội FC là đội đã quen với việc đứng ở đỉnh, quen với việc bị người khác lấy làm thước đo. CA Hà Nội là đội đã quen với việc bị xếp sau trong mọi dự đoán trước mùa. Khi hai đội gặp nhau, bảng xếp hạng bị tạm gác lại, và điều đó thường có lợi cho đội đang bị đánh giá thấp hơn.

Về mặt lịch thi đấu, vòng 4 là vòng mà mật độ bắt đầu có tiếng nói. Các đội vừa trải qua ba vòng trong quãng thời gian ngắn, lực lượng chưa kịp hồi, và những đội có chiều sâu đội hình mỏng bắt đầu lộ ra. Derby thủ đô rơi đúng vào thời điểm ấy, nghĩa là yếu tố thể lực sẽ đóng vai trò lớn hơn yếu tố chiến thuật.

Mùa hè vừa qua, Hà Nội FC bước vào giai đoạn tái cấu trúc. Ba tháng vắng tiếng giày đinh, tôi tập nghe tim đội bóng bằng một đôi tai khác: theo dõi ai đến sân tập sớm, ai rời phòng thay đồ muộn nhất, ai là người đứng lại sau buổi tập để đá thêm mười quả phạt. Những chi tiết ấy không bao giờ nằm trong bảng thống kê, nhưng chúng nói trước bảng thống kê vài tuần.

Phân tích: 270 phút sạch lưới và bảy bàn thua

Chỉ số đáng chú ý nhất của vòng 4 nằm ở cột bàn thua: CA Hà Nội chưa để lọt lưới bàn nào sau 270 phút, trung bình 0,00 bàn thua mỗi trận, trong khi Hà Nội FC để thủng lưới 7 bàn trong 3 trận, trung bình 2,33 bàn mỗi trận. Đặt hai con số ấy cạnh nhau, người ta dễ đi đến kết luận rằng trận derby là cuộc đối đầu giữa một hàng thủ đã vào guồng và một hàng thủ đang rối loạn.

Kết luận ấy tiện, và chính vì tiện nên nó đáng ngờ.

Điều đầu tiên cần nói: bài viết gốc mà tôi dùng làm căn cứ không cung cấp một chỉ số chiến thuật nào. Không có xG, không có xGA, không có PPDA, không có tỷ lệ kiểm soát bóng, không có tỷ lệ chuyền chính xác, không có sơ đồ đội hình, không có thông tin nhân sự hay chấn thương. Mười ba điểm thông tin trong bài chỉ gồm lịch thi đấu và kết quả. Với một tập dữ liệu như vậy, việc nói CA Hà Nội đã xây được một hệ thống phòng ngự là một bước nhảy vọt về logic.

Ba trận sạch lưới có thể là hệ thống, cũng có thể là lịch thi đấu. Một đội gặp ba đối thủ chưa vào guồng sẽ giữ sạch lưới mà không cần chơi phòng ngự hay hơn ai. Ngược lại, một đội phòng ngự rất tốt có thể thủng lưới bảy bàn nếu ba đối thủ đầu tiên của họ đều là đội có hàng công mạnh và họ buộc phải dâng cao để tìm bàn thắng. Ba trận là mẫu quá nhỏ để tách hai khả năng này ra khỏi nhau.

Trong kinh nghiệm theo dõi các trận derby của tôi, có một chỉ số không bao giờ xuất hiện trên bảng điện tử mà lại dự báo tốt hơn cả bàn thắng: số lần đội bóng phải phạm lỗi chiến thuật trong 20 phút đầu. Đội nào phạm lỗi chiến thuật sớm thường là đội đã bị đọc bài. Bài viết gốc không có dữ liệu này, nên tôi sẽ theo dõi nó bằng mắt và ghi lại, đúng như cách tôi từng làm với những cầu thủ trẻ ở São Paulo, nơi tôi học được rằng một pha chạy chỗ không bóng đáng tin hơn mười bàn thắng trong một trận giao hữu.

Phía Hà Nội FC, con số 3 bàn thắng và 7 bàn thua vẽ nên một bức tranh khác: đội bóng ghi bàn ít hơn số bàn thua của mình, tức trung bình cứ ghi được 1 bàn thì để lọt lưới hơn 2 bàn. Với một đội có truyền thống tấn công, đây là dấu hiệu của sự mất cân bằng giữa hai tuyến hơn là dấu hiệu của một hàng công yếu. Hàng công của một đội bóng lớn hiếm khi tệ đi chỉ sau ba trận; hàng thủ mới là nơi sự thiếu gắn kết lộ ra trước.

Và đây là chỗ bài viết gốc vô tình để lộ một chi tiết quan trọng: cầu thủ duy nhất được nêu tên trong toàn bộ bài là Văn Quyết, và anh được nêu trong tư thế biểu tượng cho thách thức của Hà Nội FC. Cách đặt vấn đề ấy ngầm nói rằng đội bóng đang phụ thuộc vào khả năng sáng tạo của một cầu thủ đã ở giai đoạn cuối sự nghiệp. Tôi kể lại điều họ nói, nhưng chưa từng lấy đi thứ họ giữ: nếu hàng công Hà Nội FC chỉ còn một mũi sáng tạo, thì vấn đề không nằm ở hàng thủ, mà nằm ở chỗ đội bóng không có phương án thứ hai khi tuyến giữa bị bịt.

Góc phản trực giác: derby là trận đấu tệ nhất để đọc phong độ

Bên ngoài, câu chuyện đang được kể theo một chiều: Hà Nội FC khủng hoảng, CA Hà Nội đã sẵn sàng cho cuộc đua vô địch. Tôi cho rằng cả hai vế đều được đọc quá sớm.

Derby có một đặc tính kỹ thuật rất cụ thể: nó là trận đấu mà hai đội hiểu nhau đến mức triệt tiêu lẫn nhau. Đội mạnh hơn thường không chơi đúng với trình độ của mình, vì đối thủ biết rõ điểm yếu ở đâu và sẵn sàng đá xấu để bịt lại. Với một đội đang khủng hoảng về cấu trúc, derby lại là trận dễ nhất để che giấu khuyết điểm, vì nhịp trận đấu bị phá vỡ và mọi thứ trở nên hỗn loạn theo hướng có lợi cho đội yếu hơn.

Nói cách khác, kết quả derby gần như không mang thông tin gì về việc ai sẽ vô địch. Một chiến thắng ở Hàng Đẫy đẹp về mặt cảm xúc, nhưng nó không nói được gì về khả năng của CA Hà Nội trong việc duy trì sạch lưới qua mười ba vòng còn lại, cũng không nói được gì về việc Hà Nội FC có sửa được vấn đề sáng tạo hay không.

Điều tôi quan tâm hơn là nhóm đội phía sau. Thép Xanh Nam Định và Thể Công Viettel cũng ra sân ở vòng này, và họ không phải chịu áp lực của một trận derby. Trong một mùa giải dài, đội vô địch thường là đội kiếm được nhiều điểm nhất từ những vòng đấu không ai nhớ, chứ không phải đội thắng trận cầu lớn nhất mùa. Điều này nghe có vẻ kém hào hứng, nhưng nó là cách bóng đá vận hành qua hàng chục năm, ở V.League cũng như ở bất kỳ giải đấu nào tôi từng theo dõi.

Takeaway

Bốn ngày nữa, khi trọng tài thổi còi mãn cuộc ở Hàng Đẫy, sẽ có người reo và có người cúi đầu. Nhưng thứ đáng theo dõi lại nằm ở buổi tập sáng hôm sau: ai là người đầu tiên bước ra sân, ai là người đứng lại lâu nhất bên cạnh huấn luyện viên, và ai là người được giao quả bóng đầu tiên trong bài tập phối hợp cánh trái. Những chi tiết ấy sẽ trả lời điều mà bảng xếp hạng chưa trả lời được.