Tiếng Thở Dài Trên Hàng Công: Khi Việt Nam Mất Cả Gia Hưng Lẫn Xuân Son

Tiếng giày đinh cọ vào mặt cỏ Gelora Bung Karno nghe khô hơn mọi buổi tập trước đó. Không có tiếng gọi nhau của một trung phong quen nhịp, không có tiếng thở dốc của người luôn là điểm đến cuối cùng của mọi đường bóng. Chỉ có tiếng bóng nảy trên vạch 16m50 rồi lăn ra ngoài, lặp lại, như một câu hỏi chưa có lời đáp. Tôi ngồi ở hàng ghế dành cho báo chí, nơi tôi từng ngồi trong tám kỳ World Cup và tám kỳ Thế vận hội, và nhận ra một điều đã trở thành thói quen nghề nghiệp: những gì vắng mặt thường kể nhiều hơn những gì hiện diện. Hôm nay, thứ vắng mặt là cả một hàng công. Phạm Gia Hưng rời đội. Không phải vì thẻ phạt, không phải vì chấn thương cơ, mà vì mẹ anh qua đời. Nguyễn Xuân Son rời đội vì một chấn thương nặng, và bây giờ, huấn luyện viên Kim Sang Sik phải đối mặt với bài toán mà không một nhà cầm quân nào muốn giải: làm thế nào để chơi bóng khi cả hai mũi nhọn nguy hiểm nhất đều không còn trong tay. Trước khi đi vào chiến thuật, hãy để tôi kể một chút về hai con người ấy, bởi tôi tin rằng bóng đá không bắt đầu từ sơ đồ đội hình mà bắt đầu từ số phận. Phạm Gia Hưng trong hai trận gần nhất gần như không có phút thi đấu. Điều đó khiến tôi tự hỏi, và tôi viết điều này với sự thận trọng của một người đã theo dõi các trận đấu suốt ba mươi hai năm: phải chăng anh đã mang trong mình một vết thương nào đó trước khi tin buồn ập đến, một dấu hiệu mà chỉ những người ngồi gần sân mới nhận ra qua dáng chạy và cách anh đặt chân khi tranh chấp? Một cầu thủ ở độ chín sự nghiệp không tự nhiên biến mất khỏi đội hình chỉ vì phong độ. Thường thì có một câu chuyện nằm phía sau bảng thống kê. Còn Xuân Son, người nhập tịch đã trở thành nỗi ám ảnh của mọi hàng thủ Đông Nam Á, ra đi bằng con đường tàn nhẫn nhất mà bóng đá dành cho một tiền đạo: chấn thương. Anh là mẫu trung phong có thể giữ bóng bằng lưng, làm tường, đánh đầu và dứt điểm bằng cả hai chân. Mất anh, Việt Nam mất đi thứ vũ khí mà bóng đá hiện đại gọi là "mối đe dọa chiều dọc". Hai mất mát, hai nguyên nhân hoàn toàn khác nhau, nhưng cùng dẫn đến một khoảng trống duy nhất. Tôi muốn dừng lại ở chỗ này lâu hơn một chút, bởi đây là điểm mà phân tích thuần túy thường lướt qua quá nhanh. Khi một đội bóng mất đi trung phong, người ta hay nói về việc "thay người". Nhưng bạn không thể thay một cầu thủ bằng một cầu thủ khác nếu hai người đó chơi hai thứ bóng đá khác nhau. Phạm Gia Hưng và Xuân Son là hai kiểu trung phong bổ trợ cho nhau: một người thiên về di chuyển và đánh hơi trong vòng cấm, một người thiên về thể lực và không chiến. Mất cả hai nghĩa là mất luôn khả năng đa dạng hóa phương án tấn công. Vậy Kim Sang Sik còn lại gì? Ông còn những cầu thủ chạy cánh, còn tuyến giữa, còn những con người có thể bó vào trong. Nguyễn Tiến Linh, với kinh nghiệm và bản năng săn bàn, nhiều khả năng sẽ phải gánh trọng trách lớn hơn bao giờ hết. Nhưng đặt một cầu thủ vào vai trò không phải sở trường của anh ta là cách nhanh nhất để biến một giải pháp thành một vấn đề mới. Có một điều mà tôi luôn tin, sau khi đi qua không biết bao nhiêu phòng họp báo và bao nhiêu buổi tập: hệ thống chiến thuật không tồn tại trên giấy, nó tồn tại trong chân của những con người cụ thể. Khi bạn thiết kế một lối chơi xoay quanh khả năng làm tường và không chiến của Xuân Son, rồi đột nhiên người ấy không còn, bạn không chỉ mất một cầu thủ — bạn mất cả một ngôn ngữ. Đội bóng phải học nói một ngôn ngữ mới trong vài ngày, trước một trận đấu không cho phép mắc sai lầm. Tôi cho rằng Kim Sang Sik sẽ phải chuyển sang một hệ thống thiên về kiểm soát bóng nhiều hơn, hoặc dồn bóng ra biên rồi tạt vào cho các cầu thủ bó trong. Đó là phương án hợp lý nhất về mặt lý thuyết. Nhưng nếu bạn từng xem bóng đá đủ lâu, bạn biết rằng "hợp lý về mặt lý thuyết" và "hiệu quả trên sân cỏ" là hai quốc gia khác nhau, và hành trình giữa chúng thường dài hơn người ta tưởng. Điều đáng nói là áp lực của trận đấu với Pakistan không nằm ở chỗ thắng hay thua theo nghĩa thông thường. Việt Nam đang có ba điểm sau hai trận, đã đánh mất cơ hội vào chung kết sau thất bại trước Thái Lan, và giờ chỉ cần không thua Pakistan là có thể giành vị trí thứ hai. Nghe thì đơn giản. Nhưng trong bóng đá, những điều kiện "chỉ cần không thua" luôn là những cái bẫy tâm lý nguy hiểm nhất, bởi chúng biến một trận đấu bình thường thành một cuộc phòng thủ trước chính nỗi sợ của mình. Đây là lúc tôi muốn nói một điều có thể khiến vài người khó chịu. Truyền thông, và có lẽ cả một phần công chúng, sẽ dựng trận đấu với Pakistan thành câu chuyện "Việt Nam đá cho Phạm Gia Hưng". Một câu chuyện đẹp. Một câu chuyện chạm vào trái tim. Nhưng tôi đã chứng kiến đủ nhiều những câu chuyện đẹp để biết rằng chúng có thể trở thành con dao hai lưỡi. Khi bạn gắn một trận đấu với một cảm xúc, bạn trao cho các cầu thủ một động lực, nhưng đồng thời bạn cũng đặt lên vai họ một gánh nặng: nếu họ thua, họ không chỉ thua một trận bóng, họ thua trước ký ức của một người. Và đây là điểm mù mà tôi muốn chỉ ra. Chúng ta thường nhớ những người ghi bàn, nhưng quên rằng bóng đá được tạo nên bởi những người đã dâng bàn thắng ấy cho đời bằng một cú chạm lầm lỡ, bằng một pha bỏ lỡ, bằng một lần không thể có mặt. Số 222 triệu không nằm trong bảng cân đối kế toán, nó nằm trong tim của hàng triệu người. Và cũng vậy, giá trị của một đội tuyển không nằm ở những ngôi sao còn trụ lại, mà ở khả năng đứng vững khi những ngôi sao ấy ra đi. Nếu Việt Nam thua Pakistan, câu chuyện sẽ lập tức đổi chiều. Sự cảm thông dành cho Phạm Gia Hưng sẽ không biến mất, nhưng nó sẽ bị che khuất bởi một câu hỏi khác, lạnh lùng hơn: liệu đội bóng này có thực sự đủ chiều sâu để tồn tại khi thiếu những cá nhân xuất sắc? Và khi câu hỏi ấy được đặt ra, người bị soi đầu tiên sẽ không phải là cầu thủ, mà là ban huấn luyện. Tôi không nghĩ đó là sự bất công. Đó là bản chất của bóng đá đỉnh cao. Một đội bóng lớn được đo bằng khả năng chịu đựng mất mát, không phải bằng khả năng chiến thắng khi đầy đủ lực lượng. Nhưng tôi cũng muốn nói một điều khác, nhẹ nhàng hơn. Quyết định để Phạm Gia Hưng rời đội ngay lập tức, giữa lúc giải đấu đang bước vào giai đoạn quyết định, là một hành động mà tôi đánh giá cao. Nó cho thấy ban huấn luyện hiểu rằng có những thứ lớn hơn một trận bóng. Trong một phòng thay đồ, sự tin tưởng không được xây bằng chiến thắng, mà bằng những khoảnh khắc như thế này. Một cầu thủ khi biết rằng đội bóng tôn trọng nỗi đau của mình sẽ trở lại mạnh mẽ hơn, dù là ở giải đấu này hay những giải đấu sau. Tôi từng ngồi trong một sân vận động vắng khán giả trong đại dịch, và tôi học được rằng trận đấu vắng khán giả không vắng âm thanh; có tiếng bước chân, tiếng huấn luyện viên hét, và tiếng trái tim sợ hãi. Trận đấu với Pakistan sắp tới cũng vậy. Nó sẽ không vắng âm thanh. Nó sẽ đầy ắp những tiếng nói bên trong đầu của từng cầu thủ. Vấn đề của Việt Nam lúc này không phải là thiếu tiền đạo. Vấn đề là thiếu thời gian để trở thành một đội bóng khác. Và trong bóng đá, thời gian là thứ mà không một huấn luyện viên nào có thể mua bằng bất kỳ bản hợp đồng nào. Tôi sẽ có mặt ở trận đấu ấy. Không phải để xem ai ghi bàn, mà để xem đội bóng này sẽ nói bằng ngôn ngữ nào khi những người kể chuyện quen thuộc đã rời sân khấu.