Hai loạt tie-break ở Thượng Hải và cái giá thể lực của hạt giống số 4

Ở Thượng Hải, sau quả bóng cuối cùng của loạt tie-break thứ hai, Ben Shelton không nhìn lên khán đài. Tay vợt người Mỹ cúi xuống nhặt bóng, đặt vào tay trọng tài lưới, rồi đi thẳng về phía túi đồ. Không vỗ tay, không gật đầu chào khán giả. Một tay vợt 24 tuổi, đang là số 4 thế giới, vừa để thua Arthur Gea, người xếp hạng 56, với tỷ số 7-6(5), 7-6(3).

Cách một tay vợt rời sân kể cho người viết nhiều điều hơn bảng tỷ số. Hôm ấy tôi đứng đủ gần để thấy điều đó.

Ben Shelton đến Thượng Hải trong tình trạng mà giới huấn luyện thể lực gọi là mẫu thi đấu quá mỏng. Kể từ sau trận chung kết US Open, anh hầu như không ra sân thi đấu chính thức. Anh rút khỏi Japan Open với lý do thể lực, đến Trung Quốc muộn hơn kế hoạch và tự thừa nhận cơ thể chưa theo kịp múi giờ. Với một tay vợt sống bằng cảm giác bóng, ba tuần không thi đấu không phải là nghỉ ngơi. Đó là mất phách.

Phía bên kia lưới, Arthur Gea bước vào trận với tâm thế ngược lại. Sau trận, anh nói mình đã tập luyện chăm chỉ mỗi ngày, đang có một mùa giải thực sự tốt, và mục tiêu hạ một tay vợt trong nhóm đầu đã được anh đặt ra từ đầu năm. Đây là lần đầu tiên trong sự nghiệp Gea thắng được một tay vợt top 10.

Đọc bảng tỷ số, người ta thấy một cú sốc. Đọc kỹ hơn, người ta thấy hai mức độ chuẩn bị khác nhau.

Hai loạt tie-break là dấu hiệu rõ nhất về bản chất trận đấu. Khi cả hai set đều phải phân định bằng tie-break, nghĩa là không tay vợt nào bẻ được giao bóng của đối phương trong suốt hơn hai giờ đồng hồ. Toàn bộ trận đấu xoay quanh một vài điểm số. Ở đẳng cấp này, khoảng cách giữa thắng và thua không nằm ở cú đánh, mà nằm ở việc ai còn đủ tỉnh táo và đủ chân ở điểm thứ mười hai của loạt tie-break.

Điều đáng chú ý là bài tường thuật gốc không đưa ra một chỉ số kỹ thuật nào. Không có tỷ lệ giao bóng thành công, không có số điểm thắng, không có số lỗi tự đánh hỏng. Mọi kết luận kiểu Gea đánh trả tốt hơn hay Shelton mất cảm giác đều chỉ là suy đoán. Thứ duy nhất được cả hai bên xác nhận không phải là kỹ thuật, mà là thể lực và tâm lý.

Shelton nói thẳng: “Tôi đã bị đánh bại hôm nay.” Và: “Cơ thể tôi chưa sẵn sàng.” Gea nói: “Tôi tập luyện chăm chỉ mỗi ngày.” Hai câu nói, hai chẩn đoán. Một bên thừa nhận thiếu sự chuẩn bị, một bên khẳng định sự chuẩn bị đã tích lũy đủ.

Đây là điểm mà phần lớn người xem bỏ qua. Họ nhìn vào thứ hạng, số 4 gặp số 56, và gọi đó là bất ngờ. Nhưng thứ hạng là một chỉ số đo quá khứ, không đo hiện tại. Nó giống những bản đồ nhiệt mà tôi vẫn nói đến: trông rất khoa học, rất đầy đủ, nhưng lại che giấu vai trò thật của con người trên sân. Thứ hạng số 4 không cho bạn biết tay vợt ấy đã ngủ bao nhiêu tiếng, đã đánh bao nhiêu quả bóng trong ba tuần qua, hay cơ thể anh ta đang phản ứng thế nào với múi giờ.

Trong quần vợt, thứ hạng được tích lũy qua 52 tuần. Shelton vẫn là số 4 vì những gì anh làm được ở US Open và trước đó. Nhưng ở Thượng Hải, anh không còn là tay vợt số 4. Anh là một người vừa rút lui khỏi một giải đấu vì lý do thể lực, vừa bay nửa vòng trái đất, vừa bước vào sân với cảm giác bóng chưa được kiểm chứng. Gea thì khác: một tay vợt đang lên, chơi đều đặn, mang theo động lực của người chưa từng thắng nổi ai trong nhóm đầu.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, kịch bản này lặp lại gần như theo một công thức. Một tay vợt lớn nghỉ quá lâu để dưỡng sức cho giai đoạn cuối mùa, gặp một tay vợt nhỏ đang ở đỉnh cao phong độ và khát khao chứng minh. Bên nghỉ ngơi mất nhịp, bên đang chạy đà giữ nhịp. Hai loạt tie-break là cách trận đấu kể lại điều đó: đủ gần để người mạnh không bị bỏ xa, nhưng đủ xa để người yếu không thể lật ngược.

Cánh cửa phòng họp báo đóng lại, tôi bắt đầu nghe thấy trận đấu rõ hơn. Bên trong, người ta hỏi về thứ hạng, về cú sốc, về việc một hạt giống hàng đầu bị loại sớm. Bên ngoài, trong hành lang dành cho nhân viên đan vợt và người khuân đồ, người ta nói về chuyện khác: Shelton đến muộn, tập ít, và không giấu được sự mệt mỏi trong buổi tập hôm trước. Đêm Moscow dạy tôi rằng nguồn tin thật nhất thường không có danh thiếp. Những người đó ở gần sân nhất.

Cách đọc phổ biến cho rằng đây là cú sốc của giải đấu, dấu hiệu cho thấy thế hệ trẻ đang lên sẵn sàng lật đổ các tay vợt hàng đầu. Tôi không nghĩ vậy. Một trận thắng không tạo nên một cuộc chuyển giao quyền lực. Điều trận đấu này phơi bày nằm ở vấn đề lịch thi đấu của Shelton, hơn là sự trỗi dậy của Gea.

Những gì diễn ra trước trận nói lên điều đó. Shelton rút khỏi Japan Open. Anh nói cơ thể chưa sẵn sàng. Anh thừa nhận bị ảnh hưởng bởi việc di chuyển. Dấu hiệu ấy chỉ ra một tay vợt đang vật lộn với việc quản lý khối lượng thi đấu, hơn là một tay vợt đánh mất phong độ. Với ba giải còn lại trong lịch và ATP Finals ở Turin đang chờ, câu hỏi thật sự xoay quanh việc Shelton có đủ khỏe để đi hết mùa hay không.

Còn một điều nữa mà giới phân tích thường bỏ qua khi quá chăm chú vào bảng tỷ số. Một tay vợt số 4 thua một tay vợt số 56 ở vòng ba một giải Masters không làm thay đổi thứ bậc của quần vợt thế giới. Nó chỉ làm thay đổi lịch trình của một người. Gea sẽ có thêm điểm, thêm niềm tin và một trận tiếp theo trước Mensik hoặc Cerundolo. Shelton sẽ phải quyết định anh muốn gì hơn: thêm vài trận để lấy lại cảm giác bóng, hay nghỉ ngơi để giữ cơ thể cho Turin. Đó là một quyết định khó, và nó không nằm trên bảng điểm.

Mỗi mùa giải là một nhịp tim, và tôi chỉ đang cố gắng bắt cho đúng phách. Ở Thượng Hải, phách ấy đã lệch. Câu hỏi cho những tuần tới xoay quanh việc liệu Shelton có kịp tìm lại nhịp của mình trước khi mùa giải khép lại hay không.