Cúp Quần vợt Tổng thống Ankara lần thứ 2: 128 tay vợt và khoảng trống minh bạch sau lễ khai mạc

Buổi sáng ở Ankara, trên sân quần vợt được chỉnh trang cho lễ khai mạc Cúp Tổng thống lần thứ 2, hàng ghế đại biểu kín hơn khu vực dành cho vận động viên. 128 tay vợt, 64 nam và 64 nữ, xếp thành hàng theo nhóm tuổi và phân loại, trong khi phía trên sân khấu là hai thứ trưởng: Mehmet Kemal Bozay của Bộ Ngoại giao và Safa Koçoğlu Gürsoy của Bộ Thanh niên và Thể thao. Một giải quần vợt trẻ ở thủ đô Thổ Nhĩ Kỳ có sự hiện diện của ngoại giao đoàn. Chi tiết ấy đáng chú ý hơn bất kỳ cú giao bóng nào chưa diễn ra. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các sự kiện thể thao của tôi, một buổi lễ khai mạc thường để lộ nhiều thứ hơn một trận đấu. Phòng họp báo không ghi tên tôi trên ghế, nên tôi tự viết tên mình bằng những câu hỏi. Ở Ankara, câu hỏi đầu tiên là: ai sở hữu giải đấu này, Liên đoàn Quần vợt Thổ Nhĩ Kỳ hay bộ máy hành pháp? Thông cáo không trả lời. Nó chỉ cho biết sự kiện diễn ra dưới sự bảo trợ của Tổng thống, có hai thứ trưởng phát biểu, và sẽ “trở thành truyền thống”. Ba thông tin ấy đủ để dựng nên một nghi lễ, nhưng chưa đủ để dựng nên một giải đấu có thể kiểm chứng. Cúp diễn ra từ 19 đến 23 tháng 10, theo thông cáo được công bố trước hoặc quanh lễ khai mạc. Bản thông cáo không ghi năm, một khoảng trống khiến mốc thời gian không thể neo vào lịch thi đấu quốc tế. Nội dung thi đấu gồm đơn nam, đơn nữ, đôi nam, đôi nữ, phân theo tuổi và phân loại. Cách tổ chức này đặt giải vào nhóm sự kiện phát triển, nơi người ta đo bằng mức độ tham gia hơn là thứ hạng. Không có hạt giống, không có bốc thăm, không có tay vợt nào được nêu tên. Cũng không có nhà tài trợ, đài truyền hình hay con số ngân sách. Với một sự kiện 128 VĐV kéo dài 5 ngày, sân bãi, trọng tài, lưu trú và hậu cần đều tốn tiền. Việc không công bố mô hình tài chính là một lựa chọn truyền thông, không phải một chi tiết nhỏ. Điểm dữ liệu mạnh nhất trong thông cáo là tỷ lệ 64/64. Sự cân bằng tuyệt đối giữa nam và nữ trong một giải do nhà nước bảo trợ khó là kết quả tự nhiên của số lượng đăng ký. Nó gợi ý một cơ chế tuyển chọn theo chỉ tiêu hoặc một thể thức được thiết kế để bảo đảm cân bằng. Tôi từng nghĩ mình lạc chỗ vì là phụ nữ. Hóa ra tôi đến sớm hơn họ để kịp nhìn sự thật lộ ra. Ở đây, tỷ lệ 64/64 đẹp như một bảng cân đối, nhưng bảng cân đối ấy không cho biết ai đã chọn 64 tay vợt nữ, tiêu chí nào được dùng, và liệu con đường từ giải này lên quần vợt chuyên nghiệp có tồn tại hay không. Thể thức phân theo tuổi và phân loại cũng đáng đọc như một tuyên bố chính sách. Các giải quần vợt đỉnh cao xếp hạng theo điểm, không chia theo lứa tuổi. Một giải có nhiều nhóm tuổi và nhiều phân loại nghiêng về mục tiêu phổ cập, tạo sân chơi và xây nền. Điều đó không xấu. Vấn đề nằm ở chỗ thông cáo không nối giải đấu với bất kỳ hệ thống nào: không có điểm xếp hạng quốc gia, không có suất dự giải trẻ quốc tế, không có cam kết đào tạo huấn luyện viên. Nếu đầu ra không được nêu, đầu vào càng khó đánh giá. Một giải phát triển mà không có đường ray phát triển thì dễ dừng lại ở tuần lễ khai mạc. Không có tay vợt nào được nêu tên là chi tiết kể chuyện quan trọng nhất. Một bản tin thể thao bình thường sẽ hỏi: ai là tay vợt số một, ai vừa vô địch giải trẻ, ai được kỳ vọng. Bản thông cáo này không hỏi những điều đó. Nó dẫn lời hai thứ trưởng, trong đó ông Bozay nói đóng góp cho quần vợt Thổ Nhĩ Kỳ “đã tăng thêm và sẽ tiếp tục tăng”, giải sẽ “trở thành truyền thống”, và chúc các VĐV thành công. Ông Gürsoy dẫn lại khẩu hiệu “Thế kỷ Thổ Nhĩ Kỳ là bộ mặt của thể thao” và khẳng định bộ đang thực hiện các bước quan trọng để cải thiện hạ tầng thể thao. Sáu phát biểu, không một chỉ tiêu, không một mốc thời gian, không một đơn vị chịu trách nhiệm. Bên ngoài, câu chuyện được kể như một bước tiến của quần vợt Thổ Nhĩ Kỳ. Góc nhìn phản trực giác là: đây trước hết là một sự kiện truyền thông nhà nước, và quần vợt chỉ là chất liệu. Sự hiện diện của Thứ trưởng Ngoại giao là dấu hiệu rõ nhất. Các giải quần vợt trẻ trong nước hiếm khi mời quan chức ngoại giao chủ trì. Khi điều đó xảy ra, giải đấu thường được đặt vào một mục tiêu lớn hơn: tiếp đón khách quốc tế, quảng bá hình ảnh quốc gia, hoặc mở đường cho một phiên bản quốc tế trong tương lai. Những mục tiêu ấy không sai, nhưng chúng không tự động tạo ra tay vợt giỏi hơn. Ở Thổ Nhĩ Kỳ, thương hiệu Cúp Tổng thống từng gắn với trận siêu cúp bóng đá. Việc dùng lại tên gọi cho quần vợt là một cách chuyển uy tín: mượn sức nặng chính trị và văn hóa của bóng đá để nâng một môn thể thao có giá trị thương mại thấp hơn. Trong hệ sinh thái thể thao nhà nước, bóng đá chiếm ưu thế về truyền hình, tài trợ và lượng CĐV; các môn như quần vợt, điền kinh hay judo sống nhờ ngân sách và các sự kiện danh dự. Một giải quần vợt dưới sự bảo trợ của Tổng thống vì thế không chỉ nói về quần vợt. Nó cho thấy cách nhà nước phân bổ sự chú ý: nơi nào có lễ khai mạc, nơi đó có ưu tiên chính trị; nơi nào không có nhà tài trợ, nơi đó chưa có thị trường. Rủi ro lớn nhất của Cúp Tổng thống không phải là thất bại. Đó là sự vô hình. Một giải không có đài truyền hình, không có tay vợt nổi bật, không có điểm xếp hạng và không có nhà tài trợ sẽ có rất ít khả năng tạo ra tác động phát triển tương xứng với sự hiện diện chính trị của nó. Hai thứ trưởng đến dự một giải 128 VĐV trẻ là tín hiệu bảo trợ mạnh. Nhưng bảo trợ mạnh không thay thế được dữ liệu. Nếu lần thứ ba vẫn không có tên tay vợt, không có ngân sách và không có tiêu chí tuyển chọn, giải sẽ tiếp tục là một nghi lễ đẹp trong ảnh, mờ trong hồ sơ. Có một câu hỏi quản trị còn lớn hơn: Liên đoàn Quần vợt Thổ Nhĩ Kỳ ở đâu? Trong toàn bộ thông tin được công bố, không có liên đoàn nào được nhắc đến. Cơ quan được nêu là Phủ Tổng thống, Bộ Ngoại giao và Bộ Thanh niên và Thể thao. Có hai khả năng. Liên đoàn là đối tác vận hành thầm lặng, hoặc quyền sở hữu sự kiện đã được tập trung vào hành pháp. Phân biệt hai khả năng này là việc quan trọng, vì nó cho biết ai đặt ra tiêu chí, ai chịu trách nhiệm về an toàn, trọng tài, phòng chống doping và ai sẽ trả lời khi giải không đạt mục tiêu. Người viết thể thao không tạo ra chiến thắng. Chúng tôi chỉ giữ lại cho mùa sau những gì mùa này muốn quên. Với Cúp Tổng thống, thứ cần giữ lại không phải là câu chúc thành công hay khẩu hiệu về một thế kỷ. Thứ cần giữ lại là danh sách tay vợt, bảng ngân sách, tiêu chí tuyển chọn, đơn vị tổ chức và lộ trình từ sân Ankara ra đấu trường quốc tế. Nếu những thứ ấy xuất hiện ở lần thứ ba, giải đấu sẽ bắt đầu có nghĩa. Nếu không, nó vẫn là một sân khấu được chiếu sáng đúng chỗ, còn các tay vợt thì đứng ngoài khung hình.