Bamba Conte — chàng trai Saarbrücken và tiếng gọi bất chợt của Mannschaft

Ở Hoffenheim, người ta kể lại rằng suốt nhiều tháng liền cái tên Bamba Conte chỉ nằm trên bảng phân công tập luyện, chưa từng nằm trên bảng tin. Một chàng trai sinh ra ở Saarbrücken, trưởng thành trong lò đào tạo của một câu lạc bộ tầm trung, hai lần được đem cho mượn — Karlsruher SC rồi SV Elversberg — góp công đưa Elversberg lên chơi ở Bundesliga 2, rồi trở về đội bóng mẹ trong mùa hè. Trước ngày được gọi lên tuyển, cậu có 11 lần ra sân ở Bundesliga. Mười một lần. Vừa đủ để người ta xếp cậu vào ngăn kéo "cầu thủ trẻ triển vọng", và không hơn.

Rồi tên cậu xuất hiện trong danh sách triệu tập của đội tuyển Đức. Không pháo hoa, không dàn nhạc. Chỉ một tờ giấy, một cuộc điện thoại, và một căn phòng thay đồ vốn đã quen với những cái tên khác.

Trong một trận đấu ở Bundesliga mà tôi theo dõi qua màn hình nhỏ, Conte không làm gì nổi bật trong hiệp một. Cậu chạy, cậu chặn, cậu đứng đúng chỗ. Đến phút 60, khi đối phương bắt đầu chuyền dài qua tuyến giữa, cậu bước lên nửa nhịp và cắt bóng. Cả khán đài không ai vỗ tay. Nhưng pha bóng ấy, với người từng ngồi cabin hàng chục năm, lại đáng chú ý hơn một cú sút trúng cột. Bóng đá được quyết định ở những khoảnh khắc không ai ghi vào biên bản.

Đội tuyển Đức đã bước vào một chu kỳ mới. Nước Đức vẫn là nước Đức: nền tảng thể lực, kỷ luật chiến thuật, và một dòng chảy tiền vệ chưa bao giờ cạn. Nhưng dòng chảy ấy có một đặc điểm ít ai để ý. Người Đức sản sinh ra rất nhiều cầu thủ biết cầm bóng, biết kiến tạo, biết mở ra không gian. Họ ít sản sinh ra mẫu cầu thủ chuyên đi giành lại bóng ở khoảng giữa sân, rồi từ chính nơi ấy phát động một đường chuyền xuyên tuyến.

Vị huấn luyện viên mới của đội tuyển nói thẳng điều đó trong cuộc trả lời phỏng vấn đài ARD. Ông bảo rằng đội bóng của ông còn thiếu một thứ gọi là tư duy tranh bóng — cái thứ mà ở các câu lạc bộ hàng đầu nước Đức thì phổ biến, nhưng ở đội tuyển quốc gia lại chưa thật rõ nét. Ông cũng nói rằng đội ngũ của ông đã trải qua rất nhiều buổi tập chiến thuật, rằng công việc đang được làm dở dang, rằng mọi thứ vẫn đang trong quá trình định hình.

Đó là câu nói đáng chú ý hơn bất cứ lời khen nào. Một huấn luyện viên mới, trong những tháng đầu của nhiệm kỳ, thường nói về những gì ông ta còn thiếu, chứ không phải về những gì ông ta đã có. Và ông ta gọi một cầu thủ 23 tuổi, mới đá 11 trận ở giải cao nhất nước Đức, lên để lấp đúng cái khoảng trống mà ông vừa gọi tên.

Khi một huấn luyện viên miêu tả một tiền vệ bằng ba cụm từ — "kích hoạt pressing", "tư duy tranh bóng", "chơi tốt giữa các tuyến" — thì ông ta không miêu tả một người sáng tạo. Ông ta miêu tả một cái máy. Cỗ máy ấy làm hai việc: lao lên bóp nghẹt đường chuyền của đối phương ở khu vực nửa sân bên kia, và khi đội nhà có bóng, lập tức cắm vào khoảng trống giữa hàng tiền vệ và hàng thủ đối phương. Chạy không bóng trước, cầm bóng sau. Đó là một vai trò nhọc, đòi hỏi thể lực, đòi hỏi khả năng đọc tình huống trước khi tình huống xảy ra, và đòi hỏi sự kiên nhẫn của một người làm nghề quét dọn.

Trong danh sách triệu tập, cậu được xếp vào hàng tiền vệ, trước những cái tên đã thành danh hơn nhiều — trong đó có những người kiến tạo hàng đầu nước Đức hiện nay. Điều ấy không có nghĩa cậu giỏi hơn họ. Điều ấy có nghĩa ông thầy đang thiếu một mảnh khác của bức tranh, và cậu vừa đúng hình dạng của mảnh ấy.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở Bundesliga qua nhiều mùa giải, một tiền vệ tranh bóng giỏi gần như không bao giờ nổi bật trên băng hình tổng hợp. Người ta không dựng clip cho những pha bước lên nửa nhịp. Nhưng đội bóng thì sống bằng những pha bóng ấy. Tôi từng chứng kiến một chuyện tương tự ở một giải đấu khác, cách đây mấy chục năm. Một đội bóng lớn đưa về một cầu thủ mà báo chí địa phương chê là "kém kỹ thuật". Ba tháng sau, đội bóng ấy đá khác hẳn. Hóa ra cái người ta chê "kém kỹ thuật" lại chính là người khiến cả đội được chơi bóng ở vị trí ưa thích của mình. Bóng đá không thưởng cho những bộ sưu tập kỹ năng. Nó thưởng cho những mảnh ghép đúng chỗ. Giá trị một cầu thủ không nằm trên giấy tờ, mà nằm trong những đêm họ thức vì khán đài.

Nhưng ở đây có một dữ kiện khiến tôi phải dừng lại. Cậu bị loại khỏi danh sách thi đấu ở trận đầu tiên — trận ra mắt của vị huấn luyện viên mới — rồi ngay trận sau, trận đầu tiên trên sân nhà, cậu được xếp đá chính. Giữa hai trận ấy chỉ cách nhau vài ngày.

Sự đảo chiều ấy quan trọng hơn mọi lời tán dương. Nó cho thấy một người đang thử nghiệm có kiểm soát, chứ không phải một người đã tìm ra viên ngọc và mang đi khoe. Một cầu thủ bị gạt khỏi danh sách rồi lập tức được đá chính nghĩa là: ông thầy đã dành riêng trận thứ hai để quan sát cậu trong môi trường ít rủi ro hơn, trước khi gặp những đối thủ nặng ký. Đây là cách làm việc của một người muốn xây dựng đội bóng bằng dữ liệu thu thập của chính mình, chứ không bằng những lời đồn trên mặt báo.

Và dữ liệu thu thập được của chính mình lại đang rất mỏng. Việc cậu có mặt trong đội hình xuất phát, khoảnh khắc cậu đứng giữa vòng tròn giữa sân, tất cả mới chỉ là một buổi thử. Ba đường kiến tạo trong sáu trận gần đây ở cấp câu lạc bộ là một chỉ dấu đẹp, nhưng 11 trận ở giải cao nhất thì không đủ để khẳng định bất cứ điều gì về một tiền vệ. Người ta không đo được tốc độ chạy chỗ của một cầu thủ qua hai hiệp bóng.

Chuyện đáng bàn lại nằm ở chỗ khác. Đó là cách người ta kể câu chuyện này.

Một cầu thủ trẻ được gọi lên tuyển lần đầu, báo chí viết "không có nhiều người giống cậu ấy". Câu nói ấy do chính huấn luyện viên thốt ra, và nó hoàn toàn có thể đúng. Nhưng nó là một nhận định nghề nghiệp, chứ chưa phải một bằng chứng. Nó nói về tiềm năng, chưa nói về thành tích. Khi một câu nói như thế bị tách khỏi ngữ cảnh và biến thành tiêu đề, nó lập tức thổi phồng một buổi thử nghiệm nhỏ thành một sự kiện lớn.

Rủi ro của cơ chế này nằm ở tính đối xứng của nó. Cùng một cỗ máy đang tán dương cũng sẽ là cỗ máy quay ra chất vấn, nếu vài tháng nữa cậu bị trả về đội trẻ hoặc chơi không tốt. Và điều ấy sẽ chẳng liên quan gì đến năng lực thật của cậu. Người ta không phán xét cầu thủ, người ta phán xét câu chuyện.

Ở Hoffenheim, hệ quả lại mang màu sắc khác. Một câu lạc bộ tầm trung đưa một cầu thủ đi tu nghiệp ở giải hạng dưới, đưa cậu về, và bỗng nhiên cậu khoác áo đội tuyển quốc gia. Giá trị của cậu trên thị trường chuyển nhượng lập tức đổi khác. Nguyên nhân là một tấm hộ chiếu thể thao vừa được đóng dấu, chứ không đến từ một bước nhảy vọt về phong độ. Đây là quy luật cũ của bóng đá châu Âu: một lần khoác áo đội tuyển quốc gia đẩy giá một cầu thủ lên nhanh hơn bất kỳ bàn thắng nào. Câu lạc bộ chủ quản sẽ phải chọn giữa việc gia hạn hợp đồng sớm, hoặc bán ở đỉnh giá. Không có lựa chọn nào sai cả. Chỉ có lựa chọn nào đúng với tham vọng của họ.

Và có một chi tiết nữa mà tôi cho là trung tâm, dù nó bị bỏ qua: một người đã thành danh, một cầu thủ kiến tạo hàng đầu, ngồi dự bị để nhường chỗ cho cậu. Ban huấn luyện có thể gọi đó là xoay tua. Nhưng phòng thay đồ thì hiểu theo cách khác. Ở tầng lớp ấy của bóng đá, thứ bị tranh chấp không hẳn là suất đá chính, mà là vị trí trong trật tự. Một huấn luyện viên mới, khi làm điều đó trong những tuần đầu, đang gửi đi một thông điệp rất rõ: không ai có ghế cố định. Thông điệp ấy xây dựng uy quyền. Nó cũng có thể phá vỡ một phòng thay đồ.

Vậy nên khi đọc câu chuyện này, tôi không nhìn vào Conte nhiều bằng nhìn vào cái khoảng trống mà người ta gọi cậu đến để lấp. Một nền bóng đá đã sản sinh ra vô số cầu thủ cầm bóng giỏi lại đang phải đi tìm một người giành bóng ở tầng dưới. Một huấn luyện viên nổi tiếng với lối chơi pressing lại đang phải nói với báo chí rằng đội của ông chưa có tư duy tranh bóng. Những câu đó không phải là chuyện của riêng một cầu thủ 23 tuổi. Chúng là chuyện của cả một thế hệ đào tạo.

Bóng đá Đức, trong nhiều thập kỷ, dạy trẻ em cách kiểm soát trái bóng. Ai cũng học cách chuyền, cách xoay người, cách thoát khỏi áp lực. Rất ít người học cách giành lại trái bóng ở nơi nó vừa bị mất. Đó là một khoảng trống về triết lý, và nó không thể lấp bằng một cuộc triệu tập. Nó chỉ có thể lấp bằng một thế hệ nữa, được dạy từ lúc lên năm tuổi rằng bóng đá bắt đầu từ lúc đội nhà không có bóng.

Tôi đã ngồi trong cabin bình luận quá lâu để tin vào những cái tên mới xuất hiện trong một buổi chiều. Nhưng tôi cũng đã ngồi đủ lâu để biết rằng đôi khi, một buổi chiều là tất cả những gì số phận cần để rẽ sang một hướng khác.

Mười một lần ra sân là quá ít. Một lời khen của huấn luyện viên là quá ít. Một trận đấu với đối thủ nhẹ ký là quá ít. Tất cả đều quá ít, nếu người ta muốn kết luận. Nhưng bóng đá chưa bao giờ sống bằng kết luận. Nó sống bằng những lần gõ cửa. Sân cỏ không bao giờ già, chỉ có chúng ta phai màu theo mùa.

Điều đáng theo dõi trong những tháng tới không nằm ở việc liệu Bamba Conte có trở thành ngôi sao hay không. Nó nằm ở việc liệu nền bóng đá đã sinh ra cậu có dám thừa nhận rằng mình đang thiếu một thứ gì đó, và có dám sửa lại từ gốc hay không. Tiếng còi mãn cuộc cũng là một bản tình ca, nếu ta chịu lắng nghe.